Polonya denince akla gelen ilk hususlardan biri jeopolitik açıdan iki büyük güç arasında, Almanya ve Rusya’nın ortasında, sıkışmış vaziyeti ve bu sebeple II. Dünya Savaşı’nın ilk kurbanı olmasıdır. Polonya’nın bu durumu, insana farklı bölgelere dair tasarım ve tasarrufları da olan aktif bir dış siyaset tahayyül ettirmez lakin kazın ayağı öyle değildir. Polonya'nın bu dönemki siyasetinde gerçekleştirmek istediği projelerden biri, Polonya’nın bilhassa endişe duyduğu doğu komşusu Rusya’nın (Sovyetler Birliği) “büyük güç” olma vasfını bitirmek maksadıyla yürüttüğü Promete projesidir. Bu projeye göre Sovyetler Birliği’ne mensup evvela Kafkas halkları ve saniyen Ukrayna, Sibirya ve Orta Asya’daki halklar bağımsızlıklarına kavuşturulacak ve Polonya yeni kurulacak bu devletlerle ittifak yapacaktır.

Montrö üzerinde bir yargıya varabilmek için mukayeseli biçimde Montrö’nün bize neler getirdiğini bilmek, geçmiş ve günümüz konjonktüründe diğer devletlerin anlaşmaya yaklaşımlarının nasıl ve neden olduğuna hâkim olmak gerekmektedir. Hem akdedilmesindeki hem de ilerleyen yıllarda muhafaza edilmesindeki Türk diplomasisinin emek ve başarılarını görmeden, matbu biçimde sırf belli temel eksikliklerden dolayı anlaşmayı eleştirmek ve tanzimini istemek, aslında daha kötü şartlar için ilk adımı atmakla eşdeğer olma riskini de içermektedir. Böylesi bir eleştiri nazarı getirmeden evvel başta Montrö görüşme tutanakları olmak üzere açık kaynakta bulunan diğer diplomatik görüşmelere en azından göz gezdirmek, bu noktaya nasıl gelindiğine dair önemli bir derinlik katacaktır.

Günümüzde seleflerine nispeten etki alanı çok daha küçülen Türk Devleti’nin uluslararası seviyede en önemli değerlerinden birini teşkil eden Türk Boğazları’nın yönetimi meselesi ne yazık ki gerektiği ihtimamı görememekte; konunun derinliğine inmektense dönem dönem yaşanan, yabancı devletlere ait savaş gemisi geçidi gibi, sansasyonel olaylar etrafında şekillen haberlerle yetinilmektedir. Bu yüzden bu yazıda ilk olarak Türk Boğazlarının neden ehemmiyet arz ettiği tarihi, politik ve ekonomik bağlamda ele alınacak; ikinci bölümde ise Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile kurulan yönetim rejimi uluslararası muadilleri ile kıyaslanarak incelenecektir.